Frans-Belgische samenwerking

Frans-Belgische samenwerking: hoe ze in elkaar zit en wie eraan werkt

De Frans-Belgische grens is 620 km lang, van de Noordzee tot Luxemburg. Aan beide kanten werken staten, gewesten, gemeenschappen, departementen, intercommunales, ziekenhuizen, natuurparken, scholen, cultuurinitiatieven en verenigingen al tientallen jaren samen.


Nieuws


Deze pagina is een portaal: ze legt uit hoe alles in elkaar past, stelt de gebieden van west naar oost voor, van de kust tot Gaume via Henegouwen, de Ardennen en de Maasvallei, en verwijst naar de officiële bronnen waar de informatie wordt bijgehouden.

Dit is geen juridisch advies · Laatst nagekeken: oktober 2026

Eén grens, zes gebieden

De grens is 620 km lang. Hauts-de-France deelt er 358 km van met België. De rest loopt langs Grand Est, van de Ardennen tot Meurthe-et-Moselle. Elk traject heeft zijn eigen geschiedenis, leefgebieden en partners. De tabel geeft het overzicht, de volgende onderdelen werken elk gebied uit.

GebiedFranse kantBelgische kantSamenwerkings kaders
Kust en West-VlaanderenFrans-Vlaanderen–Duinkerke, OpaalkustWesthoek en kust (West-Vlaanderen)EGTS West-Vlaanderen / Flandre-Dunkerque-Côte d’Opale
EurometropoolRijselse metropoolKortrijk, DoornikEGTS Eurometropool Rijsel-Kortrijk-Doornik
Henegouwen en Scarpe-ScheldeValenciennes en Scarpe-EscautWest- en Centraal-Henegouwen (Doornik, Bergen)Grensoverschrijdend natuurpark, Internationale Scheldecommissie
Sambre-Avesnois en ThiéracheMaubeuge, Avesnois, Thiérache (Aisne)Zuid-Henegouwen, Belgische Thiérache (Chimay)Grensoverschrijdende assemblee, ZOAST Thiérache
Ardennen en MaasvalleiArdennes (Charleville-Mézières, Sedan, Givet)Provincies Namen en Luxemburg (Dinant, Philippeville, Bouillon)Strategie voor de grensoverschrijdende Ardennen, ZOAST Ardennes, natuurparken, Internationale Maascommissie
Gaume en LotharingenMeuse, Meurthe-et-Moselle (Montmédy, Longwy)Belgisch Luxemburg (Virton, Florenville, Aubange)Lorraine gaumaise, Pôle européen de développement, Grande Région

Hoe de samenwerking is georganiseerd

Er is niet één loket, wel meerdere niveaus die in elkaar grijpen. Weten wie waarvoor bevoegd is, is de sleutel om de Frans-Belgische samenwerking te begrijpen.

Er is geen kaderverdrag dat alle domeinen dekt. De samenwerking steunt op een mozaïek van thematische en territoriale akkoorden, hieronder voorgesteld.

Akkoorden en referentiekaders

Voor het volledige overzicht van de regionale akkoorden, zie de lijst van Wallonie-Bruxelles International en de synthese van de MOT.

  • Politie en douane: akkoorden van Doornik (2001, geactualiseerd in 2013). Ze regelen de politie- en douanesamenwerking en leidden tot een gemeenschappelijk centrum in Doornik. De gouverneur van de provincie Namen verwijst ernaar voor veiligheid en civiele bescherming in de Ardennen.
  • Lokale samenwerking: akkoord van Brussel (2002). Het geeft Franse en Belgische lokale overheden die willen samenwerken een juridisch kader (zie de lijst van WBI).
  • Gezondheid: kaderakkoord van 2005 en grensoverschrijdende zorgzones (ZOAST). Zie het Frans-Belgisch Observatorium voor Gezondheid en het verhaal van de ZOAST Ardennes.
  • Hulpdiensten: kaderakkoord van 2019 en conventie van Metz (2023). De conventie van Metz dekt de provincies Namen en Luxemburg en de departementen Ardennes, Meuse en Meurthe-et-Moselle (250 km grens). Zie de MOT.
  • Water: Maas en Schelde. Twee internationale akkoorden hebben riviercommissies opgericht (zie Wallonië, internationale akkoorden).
  • Cultuur: akkoord tussen de Fédération Wallonie-Bruxelles en Frankrijk, daarna akkoorden met Hauts-de-France en Grand Est (zie het onderdeel Cultuur).
  • Regionale verklaringen: Wallonië met Hauts-de-France (2018) en met de vroegere regio Champagne-Ardenne (2001, 2012, 2013), nu opgegaan in Grand Est. Zie WBI.
  • Benelux: de Benelux werkt met Hauts-de-France rond grensoverschrijdende samenwerking (zie de website van de Benelux).

De gebieden van west naar oost

Kust en West-Vlaanderen

Langs de Noordzee werken West-Vlaanderen en de zone Frans-Vlaanderen–Duinkerke–Opaalkust samen in een EGTS dat in 2009 werd opgericht. Aan Belgische kant zijn de provincie West-Vlaanderen en Westtoer (toerisme) vaste aanspreekpunten. Het programma Interreg 2 Zeeën vult het aanbod aan voor kustgebieden.

Eurometropool Rijsel-Kortrijk-Doornik

Dit is de bekendste Frans-Belgische grensstructuur: een EGTS sinds 2008, met Franse, Waalse en Vlaamse partners en meer dan twee miljoen inwoners. Ze heeft thematische actiegroepen, een forum voor het middenveld en praktische informatie om aan de overkant te werken. Aan Franse kant is de Métropole européenne de Lille een belangrijke speler.

Henegouwen en Scarpe-Schelde

Tussen Valenciennes, Doornik en Bergen vormen het Parc naturel régional Scarpe-Escaut en het Parc naturel des Plaines de l’Escaut een grensoverschrijdend natuurpark. Ook de Schelde heeft een internationale commissie (zie Wallonië, internationale akkoorden).

Sambre-Avesnois en Thiérache

Rond Maubeuge, het Avesnois, de Thiérache en Zuid-Henegouwen brengt een grensoverschrijdende assemblee sinds 2025 zestien Franse en Belgische overheden samen (zie ook het artikel van WBI). Gezondheid is er een kernthema: het door Interreg gefinancierde project Pôle Femme-Mère-Enfant de la Thiérache organiseert zorgtrajecten aan beide kanten van de grens, onder meer met HUmani in Chimay.

Ardennen, Givet en Maasvallei

Dit gebied verbindt het departement Ardennes (Charleville-Mézières, Sedan, Revin, Givet) met de provincies Namen en Luxemburg (Dinant, Philippeville, Couvin, Bouillon).

  • Een gebiedsproject. De Stratégie de l’Ardenne transfrontalière (SArT) werkt sinds 2017 aan een gebied van ongeveer 4.800 km² en 350.000 inwoners. De prioriteiten zijn gezondheid, mobiliteit, economische ontwikkeling en opleiding en onderwijs. Aan tafel zitten onder meer het Département des Ardennes, de Région Grand Est, Ardenne Métropole, de provincies Namen en Luxemburg, IDELUX en het BEP.
  • Gezondheid, geboren in Givet. De ZOAST Ardennes bestaat sinds 2008. Ze kwam er na de sluiting van kraamafdelingen aan Franse kant en door de wens van lokale bestuurders uit de punt van Givet om zwangere vrouwen in Dinant te laten bevallen. Volgens het CHU UCLouvain Namur is dit de zone met de grootste patiëntenmobiliteit aan de Frans-Belgische grens. Het project Mosan brengt zelfs specialisten van het CHU UCLouvain Namur naar Givet voor consultaties.
  • Natuur en toerisme. Het Parc naturel régional des Ardennes en het natuurpark Viroin-Hermeton werken sinds 2017 samen (zie de voorstelling van de MOT). Het projectenportfolio Ardenne Transition Durable, getrokken door het EESV Destination Ardenne, zet Ardenne Attractivity voort om de Ardennen als duurzamere toeristische bestemming te promoten.
  • De Maas. De Internationale Maascommissie (verdrag van Gent, 2002) coördineert het waterbeheer van het stroomgebied, van de bron in Frankrijk tot de zee. Het netwerk Mayors for a Drinkable Meuse brengt burgemeesters langs de rivier samen, onder wie die van Charleville-Mézières en Namen. De Maas verken je ook met de fiets via EuroVelo 19, van Givet naar Dinant.
  • Lokale overheden en veiligheid. De Communauté de communes Ardenne Rives de Meuse is het lokale aanspreekpunt voor de punt van Givet (zie ook Wikipedia). De gouverneur van de provincie Namen onderhoudt permanente contacten met de prefectuur van de Ardennes over civiele bescherming, onder meer rond de kerncentrale van Chooz.
  • Pistes die ter sprake kwamen. Bij een bezoek aan Charleville-Mézières en Givet in oktober 2024 sprak de Franse ambassadeur over een gezamenlijke grensoverschrijdende commissie en een spoorverlenging Givet-Dinant.
  • Het Département des Ardennes is sinds 1991 partner van het Interreg-programma (zie zijn pagina over grensoverschrijdende samenwerking).

Gaume, Pays de Montmédy en Longwy (Grand Est)

Verder oostwaarts scheidt de grens de Belgische provincie Luxemburg (Virton, Florenville, Aubange) van de Meuse en Meurthe-et-Moselle (Montmédy, Longwy). Dit deel van Grand Est valt vooral onder het programma Interreg Grande Région, met onder meer een functionele zone Luxemburg-Wallonië en een grensoverschrijdend natuurgebied van de Chiers en de Alzette.

  • De Lorraine gaumaise groepeert 35 Franse en Belgische gemeenten rond het Pays de Montmédy en Gaume. Er bestaat sinds 2009 een grensoverschrijdend filharmonisch orkest.
  • Het Pôle européen de développement (Longwy, Athus-Aubange, Pétange) werd in 1985 officieel opgericht om de economie van het gebied na de staalcrisis te herstarten.
  • Hulpdiensten: de conventie van Metz (2023) wordt hier concreet toegepast. In september 2026 werd het akkoord uitgebreid: de hulpdiensten van de Ardennes, de Meuse en Meurthe-et-Moselle kunnen nu de hele provincie Luxemburg en de zone Dinaphi versterken, en omgekeerd.
  • Voor grensarbeiders informeert Frontaliers Grand Est (een vereniging opgericht door de Région Grand Est) over werk en dagelijks leven. Het Département de Meurthe-et-Moselle beschrijft zijn samenwerking met België en Luxemburg.

De Grande Région als scharnier

De Grande Région brengt Wallonië, Grand Est, Luxemburg, Saarland en Rijnland-Palts samen. De Top van de uitvoerende machten bestaat sinds 1995 en het voorzitterschap rouleert. Voor Wallonië en Grand Est is het een aanvullend kader naast Interreg Frankrijk-Wallonië-Vlaanderen (zie WBI). Er is ook een werkgroep Cultuur.


Interreg: de motor van de projecten

Interreg is het onderdeel van de Europese Unie voor territoriale samenwerking. Sinds de jaren 1990 financiert het projecten van partners aan weerszijden van een grens. Voor de Frans-Belgische grens verdelen drie programma’s het terrein:

  • Interreg France-Wallonie-Vlaanderen: het hoofdprogramma. Aan Franse kant omvat het gebied Nord, Pas-de-Calais, Aisne, Ardennes, Oise, Somme en Marne, daarnaast de Waalse provincies Henegouwen, Namen en Luxemburg en West- en Oost-Vlaanderen.
  • Interreg Grande Région: voor Wallonië en het Lotharingse deel van Grand Est (met Meuse en Meurthe-et-Moselle), samen met Luxemburg en Duitsland.

Een programma in overgang

Het programma Interreg France-Wallonie-Vlaanderen voor 2021-2027 loopt ten einde en een opvolger wordt voorbereid voor de periode erna. Perimeter, budget en prioriteiten hangen af van de lopende Europese onderhandelingen. De Commissie stelde ongeveer 10 miljard euro voor Interreg in 2028-2034 voor en de partners van het Frans-Belgische programma publiceerden een raadplegingsverslag over de periode na 2027. Het verloop volg je via de legislative train van het Europees Parlement en via de site van het programma.

Het programma 2021-2027 in het kort

Dit kader dateert van oktober 2026 en vervalt met het nieuwe programma.

Projecten volgen


Cultuur

Cultuur is een domein waar de samenwerking zichtbaar is: voorstellingen, festivals, residenties, tournees, gedeeld erfgoed. Ze steunt op akkoorden, projectoproepen en Interreg-projecten.

Akkoorden en steun

Voorbeelden van projecten en evenementen

  • EMERGE, een project voor de begeleiding van kunstenaars en structuren, getrokken door Le Phénix in Valenciennes.
  • MEDIACONNECT, getrokken door de Eurometropool, een samenwerkingsproject tussen regionale media aan weerszijden van de grens.
  • Het festival NEXT, sinds 2008, dat grensoverschrijdende kunsten in de kijker zet.
  • Het grensoverschrijdend filharmonisch orkest van de Lorraine gaumaise.
  • Het repertoire met cultuurprojecten van de vorige Interreg-generatie, handig om partners te vinden.

Andere samenwerkingsvormen

VormWaarvoorVoorbeelden
EGTSGemeenschappelijke juridische structuur om projecten te beherenEurometropool, EGTS West-Vlaanderen / Flandre-Dunkerque-Côte d’Opale
Assemblees en gebiedsstrategieënEen gedeelde visie bepalen en projecten opvolgenAssemblee Sambre-Avesnois Sud-Hainaut, SArT
Zorgzones (ZOAST)Zonder voorafgaande toelating aan de overkant verzorgd wordenOFBS, ZOAST Ardennes
Grensoverschrijdende natuurparkenGedeelde natuur beschermen en valoriserenScarpe-Escaut, Ardennes en Viroin-Hermeton
RiviercommissiesWater beheren op stroomgebiedsniveauInternationale Maascommissie
Netwerken van lokale mandatarissenPraktijken delen tussen gemeentenMayors for a Drinkable Meuse
OntwikkelingspolenEen gedeelde industriezone herontwikkelenPôle européen de développement
Observatoria en grensinfoData en praktische informatieGOT-FWVL, Frontaliers Grand Est, MOT
Toppen en bredere ruimtesPolitieke dialoog tussen meerdere landenGrande Région, Benelux

Waar beginnen


Beperkingen en updates

Deze pagina is een startpunt, aangeboden als dienstverlening. Ze vormt geen juridisch, fiscaal of professioneel advies. De links verwijzen naar de officiële bronnen, die de referentie blijven. Enkele punten vragen regelmatige controle:

  • de culturele akkoorden voor 2023-2025 en hun eventuele verlenging;
  • de oprichting van een gezamenlijke Frans-Belgische grenscommissie, die ter sprake kwam maar niet bevestigd is;
  • de perimeter en timing van het Interreg-programma dat 2021-2027 zal opvolgen.

Sommige informatie verschilt van bron tot bron. In dat geval verwijzen we naar de website van de betrokken structuur.